Eŭropaj limoj, svisa mozaiko

Por LA SAGO 
novembro 2011

EUROPAJ LIMOJ, SVISA MOZAIKO

Kiam mi prelegis en Japanio, mi konstatis, ke el tiu fora lando Eŭropo estas tuto, bloko. Konsekvence mi devis unue desegni mapon kaj meti limojn.

La unua limo kuras el la Norda Maro en Belgio ĝis Triesto, ĉe Italio kaj Kroatio. Tiu limo disdividas la latindevenaj landoj kaj la ĝermandevenaj landoj. La dua limo estas iom pli oriente, dekstre de ĝi sur la mapo estas slavaj landoj. Norde estas Skandinavio. La kulturoj, pensmanieroj, malsamas en tiuj diversaj regionoj.

Svislando sidas sur la unua limo. Ĝia okcidenta parto (20% de la loĝantaro) estas franclingva ; ĝi havas la nomon Romandio. Ĝia orienta parto (70%) estas germanlingva, ĝi havas la nomon Alemanio. Sude estas Tiĉino, la italparola parto de Svislando (10%). Ne ekzistas svisa « nacio ». Svisoj siatempe decidis, volis, vivi kune. En la germana oni parolas pri « Willensnation », ni diru eble « decidita kunmetaĵo ». Ne ekzistas formulo en la franca lingvo por tio. Ĉiu sviso sentas sin unue en rilato kun sia kantono. (kantono estas la nomo de svisa provinco) Por helpi al tiu komuna sento oni organizas lingvoinstruadon de la najbara lingvo : la franclingvanoj lernas la germanan, la germanlingvanoj lernas la francan, la itallingvanoj lernas kaj la francan kaj la germanan. Nuntempe regas emo al enkonduko de la angla lingvo unue. Tio kaùzas diskutojn, disputojn kaj streĉojn. Do svisoj devas ĉiutage en ĉiu tutsvisa organizo maĉi, gluti kaj digesti la interkulturajn aspektojn. Ĉu sporta skipo, ĉu sindikato, ĉu arta asocio….

Alitipa problemo estas, ke la germanlingvanoj fakte ne parolas la germanan. Ili uzas dialektojn. Ili penas paroli la germanan, la dialekto venas el la koro. Iu amdeklaro centprocente venos en la dialekto…same kiel insultoj… La origino de tio estas vershajne grandparte klarigebla per la Historio de la dudeka jarcento kaj la naziaj krimoj. Parolante sian dialekton svisoj montras : « Ni ne estas germanoj ».

Edukado al interkulturaj rilatoj harmoniaj

Por LA SAGO 
oktobro 2011

EDUKO AL INTERKULTURAJ RILATOJ HARMONIAJ

Po helpi al harmonia kunvivado inter regionoj aŭ ŝtatoj oni organizas klasointerŝanĝojn. Dum semajno alemana (germanparola) klaso venas al Romandio (franclingva) kaj la du klasoj kune studas en klasoĉambro, praktikas sportojn, vizitas muzeojn, promenadas en la naturo. Ili unuope loĝas en la familioj de la gastiganta klaso. Poste okazas reciproka vizito al Alemanio. Dum tiu kunveno montriĝas problemo : la franclingvanoj, kiuj lernas la germanan, aŭdas la alemanan dialekton kaj nenion komprenas. Ĉu la germanlingvanoj komprenas la francan lingvon de la romandoj ? Ne tute, ĉar junuloj kutimas uzi ian slangon… kiu ne estas la lingvo de Molière. Do la rezulto estas mankohava komunikado. En tiu momento montriĝas tute spontane efika solvo : la romandoj ekuzas la germanan lingvon lernatan, kiun la alemanoj bonege komprenas, kaj reciproke la alemanoj uzas la lernatan francan lingvon. Tiu solvo, kiun la instruisto eĉ ne devas sugesti, venas aŭtomate, havas plurajn avantaĝojn : unue la parolanto havas la elekteblecon pri la vortoj, li aŭ ŝi uzas vortojn konatajn de si mem (en mala kazo povas esti, ke la aŭskultanto ne konas la diritan vorton). Ekzemple : la romandoj lernas « tial » = « deshalb » en la germana ; se la romanda lernanto deziras diri « tial » li aŭ ŝi diros « deshalb ». Se la alemano parolus la germanan, li aŭ ŝi povus diri « daher », « darum », « deswegen » aŭ « deshalb », ĉar estas tiuj 4 vortoj kun la sama signifo « tial » en la germana lingvo. Konsekvence la romando havos unu ŝanĉon el kvar kompreni. Do tiu, kiu parolas, rajtas uzi la vortojn de si konatajn. Dua avantaĝo estas la ritmo : iu lernanto de lingvo parolas malrapide kaj multe pripensas pri vortoj kaj gramatikaĵoj en sia kapo antaŭ ol prononci ion. En kazo de uzo de fremda lingvo la parolanto decidas pri la ritmo de la parolado. Iu denaskulo parolus multe pli rapide kaj tio malfaciligus la komprenadon. Tria avantaĝo estas, ke lernanto deziras provi, elprovi siajn kapablojn ; kiam lernanto subite konstatas, ke lia/ŝia diraĵo efikas, estas giganta ĝojo. Kaj tiu ĝojo nutras la motivigon en la lernado. Tiu fakto estas la kerna celo de tiuj klasointerŝanĝoj, kiuj havas ne nur lingvan aspekton, sed ankaŭ kulturan kaj socian aspektojn.

Kompreneble tiaj klasointerŝanĝoj same okazas kun lernantoj el najbaraj ŝtatoj kaj eĉ kun ekster-eŭropaj gejunuloj.

Kiel sub duŝ-akvo

Por LA SAGO 
aùgusto-sept. 2011

KIEL SUB DUSH-AKVO

Bebo aŭdas paroladojn.

Bebo kaptas sonojn.

Bebo rekonas sonojn.

Bebo pli kaj pli ligas sonojn kun signifoj.

Bebo kapablas lerni iun lingvon.

Bebo kapablas lerni iujn lingvojn.

Ĉu temas pri tona lingvo kiel la ĉina, ĉu temas pri klika lingvo kiel la kosa (Sud – Afriko), ĉu temas pri la angla kun « the »… ne gravas.

Bebo lernas, rekonas kaj memoras la sonojn de la lingvoj, kiuj estas parolataj ĉirkaŭ li aŭ ŝi.

Se la bebo neniam aŭdas la anglan, ĝi ne lernos la sonon « the ».

Se la bebo neniam aŭdas iujn klikojn kun signifo, ĝi ne lernos tiajn sonojn.

Fakuloj diras, ke bebo estas « ekspoziciigita » al iuj lingvoj.

Kiel iu homo sub duŝo ricevas akvon. Akvo fluas sur la korpo. Kaze de sojfo oni rajtas malfermi la buŝon…

En pli granda aĝo homo dezirante lerni lingvon multe pli penos ol infanaĝe.

Infanaĝe bebo malkovras la mondon per sia/j lingvo/j. Ĝi nomas la mondon kaj la aĵojn en ĝi. Plie se ĝi ne kapablas diri « mi malsatas », ĝi ne ricevos manĝaĵon ; ĝia vivo povas esti en danĝero pro mankohava komunikado.Tia situacio neniam plu okazos en ĝia vivo. Pro tio fremdlingvolernado en pli posta aĝo kaj en plenkreskula aĝo ne povas okazi same kiel en infanaĝo (laŭ François Grosjean, lingvisto, Svislando, ne-parenco mia).

Do la bebo aŭdas, kaptas, sorbas, memoras konatajn sonojn, reagas al konataj sonoj.

Tamen tiam la bebo nenion diras.

La akiritajn kapablojn oni nomas « pasiva kono » de iu lingvo.

Mi ne ŝatas tiun esprimon. Kial ? Ĉar fakte la bebo aŭdas la sonojn, elkodigas ilin, ligas sonon kun signifo, do komprenas ; tio estas laboro en la cerbo !

Poste la bebo ekparolos. Foje ĝi ekparolos malrapide, pli kaj pli, uzante unue simpligitajn formojn kaj poste kompletajn korektajn vortojn kaj frazojn. Komplika kaj kompleksa konstruado… Foje infaneto atendas ĝis finakiro ; tiam la gepatroj timas pro la silentemo de la infaneto. Kaj subite, ene de du semajnoj, la infaneto kvazaŭ perfekte parolas. Ne malofta fenomeno.

Gravas do, ke bebo aŭdu plurajn lingvojn. Mi ne diris « lernu », mi ne diris « parolu », mi diras « aŭdu ». Eble ĝi kaptos, sorbos ion, iom. Tio formos ĝian cerbon. Certe ĝi poste pli lerte kapablos lerni lingvojn. Ĉu vi bone observis ? Ne temas pri instruado ! Temas pri normala senĝena uzo de lingvoj en ĉeesto de la bebo. Rezulto estas lernado.

Ni lasu la bebon kapti la sonojn.

Eble kreiĝos signifo en ĝia cerbo…

Kiel duŝ-akvo fluas sur nuda korpo.

Traduko en la alia direkto

Por LA SAGO 
julio 2011

TRADUKO EN LA ALIA DIREKTO

Kiam mi eksciis, ke verko de Kawabata, japana verkisto Nobel literatur- premiito, legeblas en Esperanto, mi tuj decidis lerni la internacian lingvon. Mi jam legis antaŭe tiun verkon, „Yuki Guni“, « Neĝa Lando » en mia lingvo, la franca. La verko nomiĝas en la franca „Pays de neige“.

Legante tiujn du versiojn mi konstatis grandan diferencon inter la teksto en Esperanto kaj la teksto en mia denaska lingvo. Fakto estas, ke kutime tradukisto tradukas al sia denaska lingvo. Do iu franclingvano tradukis la verkon « Neĝa Lando » el la japana al la franca. Mi demandis al mi : « Ĉu tiu tradukisto vere komprenas centprocente la originalan verkon ? Ĉu li aŭ ŝi legas inter la kolumnoj ? (En la franca ni kutimas diri : legi inter la linioj, sed oni skribas kolumne la japanajn ideogramojn) Plie ĉu tiu tradukisto kapablas kapti la signifojn kaŝitajn en la ideogramoj de la japana skribmaniero ? » Mi havis dubojn pri tio. En Esperanto la situacio estas tute mala : la tradukisto apartenas al la sama kulturo kiel la verkisto. Japano tradukis la verkon « Neĝa Lando » el la japana al Esperanto. Do unue, li aŭ ŝi komprenas ĉion en la originalo, plej detale, plej fajne. Due la tradukisto havas kiel cellingvon Esperanton, kiu estas movebla, kreema lingvo. Do facilas krei la bezonatajn esprimojn.

Kiel mi povas kontroli tiun fakton ? Mi devus legi la originalon kaj kompari la du tradukojn. Tamen mi ne kapablas legi la japanan lingvon. Do kion fari ?

Mi iris al alia lingvo. Ekde mia junaĝo mi studis la germanan, instruis ĝin kaj ofte uzas ĝin. Do mi elektis gravan verkon de la germanlingva literaturo, mi elektis la verkon nomitan « La suferoj de la juna Werther » de Goethe, fame konata germana verkisto. Mi elektis hazarde iun ĉapitron en tiu verko kaj legis ĝin en la originala teksto en la germana, kaj poste en mia denaska lingvo la franca kaj poste en Esperanto. Mirinda fenomeno : denove la esperantlingva teksto proksimas pli ĉe la originala lingvo ol la teksto en mia denaska lingvo.

Tiu fakto, ke la tradukado okazas en la alia direkto estas tre grava fakto kaj per tiu fakto oni povas konvinki multajn personojn, ĉefe intelektulojn, pri la taŭgeco kaj esprimkapablo de nia lingvo.

La mano

Mi komencis en junio 2011 kronikon pri komunikado por la revuo LA SAGO, organo de SATamikaro.

Jen mia unua artikolo
por LA SAGO 
junio 2011

LA MANO

Mi tute ne ŝatas la francan esprimon « langue maternelle » (patrina lingvo). Aùdante tion oni povas imagi, ke bebo ne komunikas kun sia patro !

 En esperanto jam estas pli taŭga esprimo : denaska lingvo, do temas pri tiu lingvo, kiun bebo aŭdas tuj post sia naskiĝo. Tamen povas okazi, ke bebo aŭdas plurajn lingvojn. Do kiel priskribi tion ?

Rigardu manon !

Unu fingro montras la lingvon de la patrino. Eble ŝi unue ekrilatas kun la bebo dum mamnutrado. Alia fingro montras la lingvon de la patro. Same li rilatas al la bebo, parolas al li / ŝi, komunikas, kantas, rakontas. Povas esti, ke la gepatroj ne havas la saman denaskan lingvon, sed havas iun alian komunan lingvon. Tio estas la tria fingro, la gepatra lingvo aŭ la familia lingvo. La kvara lingvo estas la loka lingvo, la lingvo, kiun la infano aŭdos en la lernejo ; instrulingvo aŭ kultura lingvo. Kaj la polekso ? Ĝi reprezentas miajn ideojn, kiuj promenadas nudaj en mia kapo. Mi devas vesti ilin per iu lingvo (promeni nuda ne decas…), se mi volas alparoli iun, komuniki ion al iu. Do mi elektu lingvon konatan de mia aliulo.

Ĉe mi persone mia familio « duŝis » min per unu nura lingvo : la franca. Sed mia lernantino el Zuriko Julia uzas diversajn lingvojn : ŝia denaska lingvo estas la germana. Ŝi studis la italan en Italio kaj tie konatiĝis kun japano. Ili enamiĝis, geedziĝis kaj parolas kune la italan. Se ili loĝus en Santiago de Ĉilio, la kvara lingvo, loka lingvo, estus la hispana. En tiaj familioj evidente la infanoj estas poliglotoj.

Laŭ Goethe : « Die Grenzen meiner Sprachen sind die Grenzen meiner Welt. » La limoj de miaj lingvoj estas la limoj de mia mondo. Do havu grandan lingvan kolekton kaj via mondo estos pli granda.

Dum kongreso pri lingvoj mi alparolis la publikon dirante : « Nuntempe la normo estas unulingveco. Tamen afrikanoj ekzemple estas ĉiuj plurlingvanoj. Tio povus fariĝi la normo. Kiam tio okazos, unulingvuloj estos handikapitoj !! » Tiu frazo estis ŝoko por pluraj personoj en la publiko, por unulingvuloj…

INDECENT!

On est en France, le pays de la liberté, égalité, fraternité
ça, c'est la théorie.

Sur wikipédia:
Le 7 février 2012, à l'Assemblée nationale, il interpelle le ministre de l'Intérieur, Claude Guéant quant à des propos que celui-ci a tenu conçernant « des civilisations qui ne se valent pas ». Bien que le ministre Guéant a déclaré que ces propos ont été diffusés « hors du contexte », le député Letchimy évoque au cours de son intervention, une « idéologie européenne qui a donné naissance au camps de concentration », n'hésitant pas à affirmer les propos du ministre de l'Intérieur relevant d'une idéologie digne du « nazisme ». Les députés de la majorité UMP, de même que tous les membres du gouvernement, se sont empressés d'affirmer que ces propos étaient « choquants et scandaleux ».

Serge LETCHIMYDéputé de la Martinique.
(extrait de son blog)

2012-02-07

Au sujet de l'intervention du ministre de l'Intérieur M. Guéant.

Monsieur le Premier ministre,

Nous savions que pour M. Guéant, la distance entre « immigration » et « invasion » est totalement inexistante, et qu’il peut savamment entretenir la confusion entre civilisation et régime politique.
Ce n’est pas un dérapage !
C’est une constante parfaitement volontaire !
En clair : c’est un état d’esprit et c’est presque une croisade!
Mr Guéant, vous déclarez, du fond de votre abîme, sans remords ni regrets, que «toutes les civilisations ne se valent pas ». Que certaines seraient plus « avancées » ou « supérieures » à d’autres.

Non, monsieur Guéant, ce n est pas du bon sens» !
C’est simplement une injure faite à l’homme !
C’est une négation de la richesse des aventures humaines !
Et c’est un attentat contre le concert des peuples, des cultures et des civilisations !

Aucune civilisation ne détient l’apanage des ténèbres ou de l’auguste éclat !
Aucun peuple n’a le monopole de la beauté, de la science, du progrès, et de l’intelligence !
Montaigne disait que « Chaque homme porte la forme entière de l’humaine condition ».
J’y souscris.
Mais vous Mr Guéant, vous privilégiez l’ombre !
Vous nous ramenez, jour après jour, à ces idéologies européennes qui ont donné naissance aux camps de concentration, au bout du long chapelet esclavagiste et colonial.
Monsieur Guéant le régime nazi, si soucieux de purification, si hostile à toutes les différences, était-ce une civilisation ? La barbarie de l’esclavage et de la colonisation, était-ce une mission civilisatrice ?
Il existe, M. le Premier Ministre, une France obscure qui cultive la nostalgie de cette époque que vous tentez de récupérer sur les terrains du front national.
C’est un jeu dangereux et une démagogie inacceptable.
Mais, il en existe une autre vision : celle de Montaigne, de Montesquieu, de Condorcet, de Voltaire, de Schœlcher, de Hugo, de Césaire, de Fanon, et de bien d’autres encore !
Une France qui nous invite à la reconnaissance que chaque homme, dans son identité et dans sa différence, porte l’humaine condition, et que c’est dans la différence que nous devons chercher le grand moteur de nos alliances !
Alors monsieur le premier ministre : Quand, mais quand donc votre ministre de l’intérieur cessera t-il de porter outrageusement atteinte à l’image de votre gouvernement et à l’honneur de la France ?
Serge LETCHIMY
Député de la Martinique.

POZNAN

La studoj en Poznan, en Universitato Adam Mickiewicz

Ilona Koutny kaj mi.